Köpekler Sarımsak Yiyebilir Mi?

Sarımsak soğan, pırasa ve frenk soğanıyla aynı bitki ailesinden gelir. Bu aile bilimsel olarak Allium cinsi olarak adlandırılır. Merck Veteriner El Kitabına göre bu bitkilerin hepsi köpeklerde zehirlenmeye yol açabilir.

Sarımsağın içindeki kükürt bileşikleri asıl suçlu. ASPCA bu bileşiği N propil disülfit olarak tanımlıyor. Köpek sarımsağı çiğneyip yuttuğunda veya bağırsağındaki mikroplar onu parçaladığında bu bileşikler açığa çıkıyor.

Açığa çıkan bileşikler kırmızı kan hücrelerine saldırıyor. Hücrelerin içinde Heinz cisimcikleri denen hasarlı bölgeler oluşuyor. Vücut bu hasarlı hücreleri tanıyıp yok ediyor, bu da hemolitik anemi denen tabloya yol açıyor.

Merck Veteriner El Kitabı sarımsağın soğandan üç ile beş kat daha toksik olduğunu belirtiyor. Bunun nedeni sarımsağın aynı ağırlıkta daha yoğun kükürt bileşiği taşıması. Yani küçük bir diş sarımsak bile soğana göre daha büyük risk taşıyor.

Bu risk sadece mutfaktaki sarımsak dişleriyle sınırlı değil. Bazı doğal pire ve kene kovucu ürünler, internet üzerinden doğal etiketiyle satılan bazı takviyeler sarımsak özü içerebiliyor. Böyle bir ürünü köpeğine vermeden önce veterinerine danışman önemli, çünkü etiketler her zaman net değil.

• Sarımsak, soğan, pırasa ve frenk soğanı aynı riskli bitki ailesinden
• Suçlu bileşik kükürt içeren oksidanlar, ASPCA bunu N propil disülfit olarak adlandırıyor
• Bu bileşikler kırmızı kan hücrelerinde Heinz cisimciği oluşturup hücreyi parçalıyor
• Sarımsak soğandan üç ile beş kat daha toksik kabul ediliyor
• Bazı doğal pire kovucu ürünler ve takviyeler sarımsak özü içerebiliyor, etiketi dikkatle oku

Kaynaklarda sarımsak için ayrı ve net bir kilogram başına doz eşiği verilmiyor. Bunun nedeni araştırmaların çoğunun soğan üzerinden yapılmış olması. Merck Veteriner El Kitabı köpeklerde on beş ile otuz gram arasında ham soğanın kilogram başına klinik belirtilere yol açtığını yazıyor.

Sarımsak bu soğan eşiğinden üç ile beş kat daha güçlü kabul edildiği için çok daha az miktarda bile risk taşıyabilir. Ama sarımsağın kendi mg/kg değeri kaynaklarda ayrı verilmediği için burada kesin bir sayı uydurmuyoruz. Güvenli tarafta kalmak için az miktar zararsızdır varsayımından uzak durmak en doğrusu.

Form da fark yaratıyor. VCA Hastaneleri bir çay kaşığı sarımsak tozunun sekiz taze sarımsak dişine eşdeğer olduğunu belirtiyor. Yani kurutulmuş, tozlaştırılmış ya da baharat karışımlarındaki sarımsak, taze dişe göre çok daha yoğun bir tehlike taşıyor.

Tekrarlayan küçük miktarlar da birikimli olarak zarar verebilir. Bu yüzden her akşam yemeğinden birkaç damla sarımsaklı sos gibi alışkanlıklar tek seferlik büyük bir lokma kadar riskli olabilir. Köpeğinin kilosu, cinsi ve genel sağlığı da hassasiyeti değiştiren faktörler arasında.

Köpeğin büyüklüğü de riski etkiliyor. Küçük ırklarda birkaç diş sarımsak, kilogram başına düşen miktar yüksek olduğu için büyük ırklara göre daha hızlı sorun yaratabilir. Chihuahua gibi küçük bir köpekle Kangal gibi büyük bir köpeğin aynı miktar sarımsaktan aynı şekilde etkilenmesini beklememek gerekiyor.

• Merck Veteriner El Kitabına göre on beş ile otuz gram arası ham soğan kilogram başına belirti oluşturuyor
• Sarımsak bu eşikten üç ile beş kat daha toksik kabul ediliyor
• Bir çay kaşığı sarımsak tozu sekiz taze diş sarımsağa eşdeğer, VCA Hastaneleri bunu belirtiyor
• Kaynaklarda sarımsak için ayrı bir kilogram başına miligram eşiği verilmiyor, bu yüzden net doz hesaplaması yapmıyoruz
• Küçük ırklarda kilogram başına düşen miktar daha yüksek olduğu için risk daha hızlı artıyor

Belirtiler iki aşamada ilerliyor. VCA Hastaneleri önce hafif sindirim belirtilerinin görüldüğünü söylüyor: ağız tahrişi, salya artışı, bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal. Bunlar sarımsağı yuttuktan kısa süre sonra ortaya çıkabilir.

İkinci ve daha ciddi aşama kırmızı kan hücrelerinin zarar görmesiyle ilgili. Merck Veteriner El Kitabına göre Heinz cisimcikleri ve methemoglobin düzeyi ilk yirmi dört saat içinde artmaya başlıyor. Ama asıl hemolitik anemi tablosu genelde üç ile beş gün sonra kendini gösteriyor.

Bu gecikme köpek sahiplerini yanıltabiliyor. Köpeğin sarımsak yediği gün her şey normal görünebilir, sonra birkaç gün sonra aniden halsizleşebilir. Bu yüzden bir şey olmadı, atlattı diye rahatlamak yanlış bir güven duygusu yaratabilir.

İleri aşamada dişlerde solgunluk, hızlı kalp atışı, hızlı nefes alma, egzersiz sonrası aşırı yorgunluk, sarılık ve koyu renkli idrar görülebilir. ASPCA bu tabloyu kanın parçalanmasına bağlı ciddi bir anemi olarak tanımlıyor.

Bazı belirtiler acil servise gitmeyi gerektirecek kadar ciddi. Diş etlerinde belirgin solgunluk, nefes almakta zorlanma, bayılma gibi durumlarda beklemeden en yakın kliniğe gitmek gerekiyor. Bu tablo hızlı ilerleyebileceği için ertelemek riski büyütüyor.

• Erken belirtiler ağız tahrişi, salya, bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal
• Yirmi dört saat içinde Heinz cisimciği ve methemoglobin artışı başlıyor
• Asıl hemolitik anemi tablosu genelde üç ile beş gün sonra ortaya çıkıyor
• İleri belirtiler soluk diş etleri, hızlı nabız, halsizlik, sarılık, koyu idrar
• Diş etlerinde solgunluk, bayılma veya nefes darlığı acil durum sayılır

Köpeğinin sarımsak yediğini fark ettiğinde ilk kural şu, kendi başına kusturmaya çalışma. Yanlış yöntemle kusturmak yemek borusunu zedeleyebilir ya da köpeğin soluk borusuna kaçmasına yol açabilir. Bu işi veteriner hekim ya da zehir danışma hattı yönlendirmesiyle yapmak gerekiyor.

VCA Hastaneleri sarımsak yutulduğunda hemen veterinerine ya da bir zehir danışma hattına telefon açmanı öneriyor. Ne kadar sarımsak yediğini, hangi formda olduğunu, taze mi kurutulmuş mu tozlaştırılmış mı olduğunu ve ne zaman yediğini not al. Bu bilgiler telefonda doğru yönlendirme almanı kolaylaştırır.

Türkiye'de büyük şehirlerin dışında gece nöbetçi veteriner bulmak zaman alabilir. Bu yüzden yaşadığın ildeki nöbetçi klinik listesini önceden telefonuna kaydetmen iyi bir alışkanlık. Bazı ilçelerde en yakın klinik saatler uzakta olabilir, bu da erken davranmayı daha kritik hale getiriyor.

Veterinerin muhtemelen önce mide içeriğinin boşaltılmasını sağlayacak, gerekirse aktif kömür verecek. Kırmızı kan hücresi hasarı ciddiyse kan tahlili, oksijen desteği ve hatta kan nakli gerekebilir. Bu yüzden bekleyip görelim yaklaşımı yerine ilk saatlerde harekete geçmek önemli.

Türkiye'de büyükşehirlerde yirmi dört saat açık veteriner kliniği bulmak nispeten kolay. Ama daha küçük ilçelerde ve kırsalda durum farklı, en yakın klinik saatlerce uzakta olabilir. Bu farkı bilmek, köpeğini uzun yola çıkarmadan önce telefonla durumu anlatıp yönlendirme almanı sağlar.

• Köpeğini kendi başına kusturmaya çalışma, bu ek zarar verebilir
• Veterinerini veya zehir danışma hattını hemen ara, VCA Hastaneleri bunu öneriyor
• Yenilen miktarı, formu ve saati not al, telefonda bu bilgiler sorulacak
• Gece için ildeki nöbetçi veteriner numarasını önceden kaydet
• Büyükşehir dışında klinik mesafesi uzun olabilir, önce telefonla durumu anlat

Sarımsağı mutfaktan tamamen kovmana gerek yok, sadece köpeğinin tabağından uzak tutman yeterli. Onun yerine köpeğine güvenle verebileceğin, besleyici ve pratik seçenekler var.

Sebzeler ve meyveler arasında köpekler için güvenli sayılan birçok seçenek bulunuyor. Bunları önce küçük parçalar halinde ve az miktarda deneyerek köpeğinin tepkisini görmek her zaman akıllıca.

Alternatif seçimi yaparken miktarı da abartmamak gerekiyor. Bu besinlerin hiçbiri ana öğün yerine geçmemeli, sadece ödül ya da ara atıştırmalık olarak düşünülmeli. Yeni bir besini denerken ilk seferde küçük bir parça vermek ve bir gün boyunca köpeğini gözlemlemek en güvenlisi.

• Havuç, çiğ ya da haşlanmış halde diş sağlığına destek olan pratik bir atıştırmalık
• Yeşil fasulye, düşük kalorili, tok tutan bir sebze seçeneği
• Karpuz, çekirdekleri ve kabuğu çıkarılmış halde yaz aylarında serinletici bir ödül
• Haşlanmış tatlı patates, baharatsız ve yağsız verildiğinde besleyici bir seçenek
• Yulaf ezmesi, sade ve pişmiş halde hassas midelere uygun bir seçenek
• Yeni bir besini ilk kez verirken küçük miktarla başla ve tepkisini gözlemle